hobby elektronica Hobby elektronica informatie:
Leg zélf op een deskundige manier
een kattenschrikdraad installatie rond uw tuin aan
hobby elektronica

elektronicahobby
naar de home-page    Naar de hoofdpagina

naar www.zoekelektronica.nl SNEL ZOEKEN NAAR
ELEKTRONICA PRODUCTEN
SPOTGOEDKOPE
ELEKTRONICA OPRUIMING
naar onze koopjes pagina

Vego maandaanbieding

Kattenschrikdraad: inleiding
Het onderwerp 'katten in of uit de tuin houden' is een hot item op diverse elektronica- en huisdieren-fora. De oplossingen 'kattenschrikdraad' en 'schrikdraadgenerator' komen op de meeste fora diverse malen aan de orde, echter meestal op een nogal ondeskundige manier. Soms worden zelfs ronduit zeer gevaarlijke suggesties en voorstellen gedaan.
Ook een elektronicatijdschrift als 'Elektuur' heeft aandacht besteed aan dit onderwerp, door in het aprilnummer 2006 een 'schrikdraadgenerator' voor zelfbouw te publiceren. Helaas kan ook dit ontwerp alles behalve professioneel worden genoemd en voldoet het niet aan de normen die tegenwoordig door de EU aan dit soort apparatuur worden gesteld.
Redenen genoeg om dit onderwerp op een professionele manier uit te diepen en goede suggesties aan te dragen over het zélf aanleggen van een kattenschrikdraad installatie.

Kattenschrikdraad: hoe werkt het?
De werking van een schrikdraad installatie is geschetst in figuur 1. Hart van het systeem is de hoogspanningsgenerator A, die een speciale elektrische spanning opwekt. kattenschrikdraad Een van de hoogspanningsdraden D van de generator wordt verbonden met een metalen pen E die in de aarde is ingegraven. De andere uitgang B van de generator gaat naar de geďsoleerd opgehangen schrikdraden C van de afrastering. Als een dier met de snuit tegen een van de draden komt, wordt er een gesloten stroomkring gevormd. Deze stroomkring is aangegeven met de pijltjes. De stroom loopt van de generator A via de verbindingsdraad B en de schrikdraad C naar de snuit van het dier en dan door het lichaam naar de poten. Van de poten gaat de stroom door de aarde naar de aardpen E en vandaar via de draad D terug naar de generator A.

Kattenschrikdraad: waarom geen 230 V?
Als u wel eens per ongeluk aan de 230 V 'is blijven hangen', weet u welke onbeschrijfelijke sensatie elektrische stroom die door het lichaam vloeit kan opwekken. Eens, maar nooit weer! Nu is het erg onverstandig om 230 V tussen de snuit en de pootjes van een dier te zetten. Het beest zou het waarschijnlijk niet overleven. Niet de spanning wekt de pijnlijke sensatie op, maar de stroom die deze spanning door het lichaam stuurt. De stroom is, zo leert de wet van Ohm, gelijk aan de spanning gedeeld door de weerstand. De weerstand van een menselijk of dierlijk lichaam is echter geen constante factor, maar van een heleboel factoren afhankelijk. Zouden we dus een constante spanning van 230 V op onze schrikdraad zetten, dan zou de stroom onder ongunstige omstandigheden zo groot kunnen worden, dat er spierverkramping optreedt. Het dier blijft aan de draden van de schrikdraad hangen. Ondertussen staat nog steeds die 230 V tussen de draden, zodat de hoge stroom continu door het lichaam blijft vloeien. In het ongunstigste geval heeft dit na een paar minuten hartstilstand en dus de dood tot gevolg.

Kattenschrikdraad: met korte kV-pulsjes werkt het wél
Om volledig veilig met elektrische stroom een schrikreactie op te wekken, moeten we niet met een constant aanwezige lage spanning werken, maar met een zeer hoge pulsspanning die maar even aanwezig is. Bij de meeste apparaten duurt de pulsspanning nog geen honderdduizendste van een seconde, zie figuur 2. kattenschrikdraad Dat is het basisprincipe van elke schrikdraad generator. Het apparaat wekt, ééns per seconde, deze zeer smalle spanningspuls op met een grootte van minstens 4.000 V. Als we deze spanning tussen de afrastering en de aarde zetten en een mens of dier komt in contact met de draad, dan zal die korte zeer hoge spanningspuls heel even een flink stroompje door het lichaam veroorzaken. De spieren reageren met een stuiptrekking, de zenuwen met een pijnprikkel. Maar omdat de spanningspuls nog geen honderdduizendste van een seconde aanwezig is, zijn de gevolgen niet schadelijk. Het is voorbij voor je het beseft, de korte pijnsensatie is het enige dat u of het dier ervan merkt.

Kattenschrikdraad: Europese normen
Schrikdraad apparatuur is bedoeld om als afschrikking te dienen. De schok die afgegeven wordt bij aanraking door mens of dier moet ongevaarlijk zijn. Vanuit deze optiek zijn er normen vastgelegd waaraan verkochte apparatuur moet voldoen. In Europa zijn deze normen voor elektrische afrasteringen vastgelegd in EN-normen, om precies te zijn CEI/IEC 60335-2-76. Hieraan moet alle apparatuur voldoen die ontwikkeld en verkocht wordt.
Er is een aantal waarden die relevant zijn voor de werking en capaciteit van de schrikdraadapparatuur:
- De onbelaste uitgangsspanning mag niet boven de 10.000 V komen.
- De pulsduur mag niet langer zijn dan 10 ms.
- De stroompiek in een belastingsweerstand van 100 tot 500 ohm mag niet meer bedragen dan 15 A.
- De impulsenergie in een belastingsweerstand van 100 tot 500 ohm mag niet meer bedragen dan 5 J.
- Er moet een absolute scheiding bestaan tussen het laagspannings- en het hoogspanningsgedeelte.
- Er mag maximaal één puls per seconde worden gegenereerd.

Kattenschrikdraad: praktische gevolgen van de Europese normen
De laatste norm, namelijk dat een schrikdraadgenerator maar maximaal één puls per seconde mag afgeven, is erg vervelend. Dat betekent dus dat uw schrikdraad maar een keer per seconde héél even onder spanning komt te staan. Snelle katten kunnen in deze ene spanningsloze seconde soms tóch over de schrikdraden springen of er doorheen kruipen. Onze ervaring leert dat zelfs snelle katten de schrikdraden als gevaarlijk ervaren en uit de buurt blijven nadat zij een paar keer een schok hebben gekregen. Als uw katten er de eerste keer tóch doorheen gaan betekent dit dus niet dat uw installatie niet werkt, maar dat zij 'slecht getimed' de schrikdraad hindernis hebben genomen. De volgende keren krijgen zij gegarandeerd een schok!

Kattenschrikdraad: het aardingsprobleem in uw tuin
De aarding zorgt ervoor dat, als een dier de afrastering raakt, het circuit gesloten wordt en de pulsstroom via de aarde door het dier stroomt. Hierdoor ontstaat het schrikeffect dat u graag wilt zien. Voor een optimale werking van de schrikdraad installatie is een goede aarding daarom onontbeerlijk. De aarding moet zodanig zijn dat er een hele lage weerstand aanwezig is, lager dan 100 ohm. Het systeem dat in figuur 1 is beschreven, aarding door middel van een of meerdere aardpennen, werkt in de meeste tuinen niet.
kattenschrikdraad Heel wat tuinen zijn afgeschermd met goedkope houten schuttingspanelen van 1,80 m bij 1,80 m. Deze panelen zijn samengesteld uit dunne plankjes (5 mm), die met behulp van nietjes op drie plaatsen aan verticale steunbalkjes zijn geniet. Het blijkt in de praktijk dat deze schuttingen, zeker als zij in de volle zon staan, snel kurkdroog worden en dan een vrijwel perfecte isolator voor de stroom van uw schrikdraadgenerator vormen. De standaard aarding door middel van aardpennen werkt dan niet! De isolerende panelen onderbreken immers de stroomkring. Uw katten voelen alleen een prikkelend gevoel en klimmen onbekommerd over de schrikdraad heen! De oplossing: drie draden op uw schutting!
Stel uw schrikdraad in dergelijke gevallen altijd samen uit drie parallel lopende schrikdraden, zie figuur 3. De onderste draad zit 5 cm boven de schutting. De onderste en bovenste draad sluit u aan op de hoogspanningsklem van uw generator, de middelste op de aardingsklem van uw generator. De katten moeten zich nu tussen twee draden wringen (kost even tijd) en tussen die draden staat één keer per seconde de volledige hoogspanningspuls. U heeft bij dit systeem dan ook geen aardpennen nodig, behalve als u voor uw eigen veiligheid uw systeem wilt uitbreiden met een bliksemafleider. Deze moet immers altijd geaard worden. Als u volgens dit systeem werkt, wordt uw schutting een ondoordringbare hindernis voor katten.

Kattenschrikdraad: zelf aanleggen moeilijk?
Nee, dat is het niet, zeker niet als u een beetje handigheid heeft met elektriciteit. In principe is het niet moeilijker of ingewikkelder dan het aanleggen van een nieuw stopcontact. Maar, u moet wél zorgvuldig en nauwkeurig werken en rekening houden met een paar eigenaardigheden van een spanning van meer dan 4.000 V, waar u nooit mee te maken krijgt als u een 230 V stopcontact aanlegt.

Kattenschrikdraad: de hoogspanningsgenerator zelf in elkaar solderen?
De hoogspanningsgenerator vormt het hart van uw kattenschrikdraad systeem. Elektronisch bekeken is het in theorie niet zo moeilijk een pulsspanning van 4.000 V te genereren. De praktijk is echter anders! Het grote probleem is de hoogspanningstrafo, waarmee u uit een laagspanningspuls een hoogspanningspuls van meer dan 4.000 V genereert. kattenschrikdraad In het reeds aangehaalde schema in 'Elektuur' wordt gebruik gemaakt van een bougie-trafo uit een auto. Lijkt erg spitsvondig, maar dat is het niet. De hoogspanningswikkeling van zo'n trafo heeft een inwendige weerstand van meerdere k-ohm, en dat is veel te veel. In theorie lijkt het alsof een schrikdraadinstallatie een oneindig hoge weerstand heeft. Immers, de schrikdraden worden geďsoleerd opgehangen. In de praktijk blijkt echter dat u rekening moet houden met een weerstand van ongeveer 1 k-ohm, zelfs in een kleine tuin. Veroorzakers van deze lage weerstand zijn contacten met planten, mosaanslag, ochtenddauw, regen en de luchtvervuiling die een geleidende laag op de isolatoren neerslaat. Als u dus een trafo met een eigen inwendige weerstand van een paar k-ohm aansluit op een schrikdraad met een weerstand van 1 k-ohm, zie figuur 4, dan blijft er van de onbelaste spanning minder dan 1.000 V over. Dat is te weinig om, in die paar microseconde dat de puls duurt, een schrikreactie op te wekken.

Kattenschrikdraad: goedkope hoogspanningsgenerator
Wij raden u dus aan de hoogspanningsgenerator te kopen. Als u op zoek gaat naar schrikdraadgeneratoren, komt u uit op het merk Gallagher, bijvoorbeeld bij de winkels van de Boerenbond. Een uitstekend merk, maar gespecialiseerd in zware en dure installaties voor de landbouw en veeteelt. kattenschrikdraad U betaalt meer dan 150 euro voor een generator! Gelukkig is er een goedkoop alternatief en dat is de in figuur 5 voorgestelde HTG-1.5 van Vego VOF. Deze generator wordt, in opdracht van Vego VOF, gemaakt door een Nederlands gespecialiseerd bedrijf en heeft specificaties die aangepast zijn aan de Nederlandse kleine stadstuin. De HTG-1.5 is speciaal ontwikkeld voor het voeden van schrikdraden op schuttingen en op alle andere plaatsen waar géén contact kan ontstaan tussen de schrikdraden en begroeiing. Ieder contact tussen een schrikdraad en een plant, al is het maar een grassprietje, zorgt voor een bepaalde ongewenste stroom die via de aarde afvloeit. Als er teveel van dit soort stroompjes gaan lopen, dan wordt de HTG-1.5 overbelast en stort de uitgangsspanning in elkaar. Bij gebruik van deze generator moet u er dus steeds voor zorgen dat uw schrikdraden geen contact maken met gras, planten, mos of andere begroeiing.
De specificaties van dit apparaat zijn:
- spanning zonder belasting: 8.400 V typisch
- spanning met 500 ohm belasting: 4.200 V typisch
- pulsenergie in 500 ohm belasting: 1,5 J typisch
- afrasteringslengte (CE-norm): 65 km typisch.

Meer informatie: www.kattenschrikdraad.nl

Kattenschrikdraad: montage van de hoogspanningsgenerator
De generator moet zo worden geďnstalleerd dat er geen gevaar kan ontstaan voor mens en dier, zie figuur 6:
kattenschrikdraad -Kies een plaats binnen een schuur of onder een afdak, buiten bereik van kinderen.
-Kies een plaats zonder risico van mechanische schade.
-Kies een plaats die niet brandgevaarlijk is.
-Voorkom schade aan de generator door blikseminslag of -inductie.
Monteer de generator tegen een muur en verbindt de aardaansluiting van het apparaat (linker aansluiting) met de aarddraad van uw schrikdraad met behulp van 6 mm2 aardingsdraad. Verbind de afrasteringsuitgang (rechter aansluiting) met de twee overige draden van uw schrikdraad door middel van de speciale hoogspanningskabel. Voer beide draden via PVC-buis door gaten in de muur naar buiten. Verbind de 230 V aansluiting met een geaard stopcontact. Nadien kunt u de generator inschakelen door de steker in het stopcontact te steken. Als het controlelampje gaat branden, weet u dat het systeem werkt. Als er geen schok op de afrastering wordt gevoeld en het lampje brandt toch, ontkoppel dan de afrastering en controleer (met behulp van een schroevendraaier) of er een vonk overspringt tussen de afrasteringsuitgang van de generator en de aardingsuitgang. Is dat het geval, dan is er sprake van kortsluiting op de afrastering. Deze moet worden gelokaliseerd en hersteld. Hierbij kan een speciale spanningsmeter goede diensten bewijzen.

Kattenschrikdraad: de speciale hoogspanningskabel
kattenschrikdraad Met deze speciale kabel, zie figuur 7, verbindt u de hoogspanningsuitgang van uw hoogspanningsgenerator met uw schrikdraad. Deze kabel is ook geschikt voor ondergrondse verbindingen, maar dan moet u de kabel in een standaard PVC-buis leggen. Deze kabel wordt verkocht per meter, meet dus eerst uit hoeveel meter u nodig heeft!

Meer informatie: www.kattenschrikdraad.nl

Kattenschrikdraad: bliksembeveiliging noodzakelijk?
Moet u uw kattenschrikdraad beveiligen tegen blikseminslag? De kans dat de bliksem rechtstreeks inslaat in uw schrikdraden is natuurlijk minimaal. kattenschrikdraad Maar, uw tientallen meter lange schrikdraden werken als een soort van antenne, die de elektromagnetische impuls die ontstaat als er in de buurt een bliksem inslaat opvangt en er een zeer hoge spanning uit afleidt. De bliksemafleider zorgt ervoor dat deze bliksem inductiespanning wordt afgevoerd naar de aarde en uw hoogspanningsgenerator het incident overleeft. U doet er dus verstandig aan de hoogspanningskabel niet rechtstreeks naar uw schrikdraad te leiden, maar via de in figuur 8 voorgestelde bliksemafleider. Deze kunt u, zie figuur 6, bijvoorbeeld aan de buitenmuur van uw schuurtje monteren en kan via 6 mm2 aardingsdraad via de kortst mogelijke verbinding met een aardpen worden verbonden.

Meer informatie: www.kattenschrikdraad.nl

Kattenschrikdraad: het aanleggen van uw schrikdraad op uw schutting
kattenschrikdraad kattenschrikdraad kattenschrikdraad Zoals reeds geschreven adviseren wij u uw schutting te voorzien van drie schrikdraden. U gebruikt hiervoor speciale isolatorsteunen, zie figuur 9. De steunen kunt u maximaal drie meter uit elkaar plaatsen, maar het is wel zo netjes als u ze om de 1,8 m zet, zodat er per schuttingpaneel één steun staat. Nadat alle steunen zijn gemonteerd kunt u beginnen met het aanbrengen van de schrikdraad. Deze is leverbaar op rollen van 100 en 250 meter. U begint met de schrikdraad te monteren in een draadspanner. Deze kunststof draadspanners zorgen voor een strakke en geďsoleerde ophanging van de draden. U kunt de draadspanners met schroefoogjes in een isolatorsteun bevestigen, zie figuur 10. Knoop de schrikdraad goed vast in de centrale as van de draadspanner, zodat de draad nooit los kan schieten. Borg de knoop eventueel met een druppeltje twee-componenten lijm. Voer de schrikdraad nadien van isolatorsteun naar isolatorsteun en klik de draad in de isolatoren.
In figuur 11 is weergegeven hoe u in de hoeken van uw schutting tewerk kunt gaan. Zet twee isolatorsteunen zo dicht mogelijk bij elkaar en span de drie draden. Eventueel kunt u met een schroefisolator de onderste draad dichter tegen de schutting trekken, zodat uw katten ook in de hoek niet onder de onderste draad door kunnen kruipen.

Kattenschrikdraad: aanleggen van schrikdraad op paaltjes
Als u delen van uw tuin wilt afschermen, zoals vijvers of bloemenperken, kunt u gebruik maken van houten, metalen of kunststof paaltjes. Voor bestaande houten of metalen palen kunt u gebruik maken van schroefisolatoren, zie figuur 12. kattenschrikdraad De bovenste is voorzien van een houtschroef die u in een houten paaltje schroeft. De onderste is uitgerust met een stuk M5 schroefdraad. Boor een gat van 6 mm door de metalen paal en bevestig de isolator met een M5 boutje.
Verder kunt u ook goedkope 70 cm lange groene kunststof palen van Koltec kopen. Deze zijn ideaal voor het snel aanleggen van een schrikdraad rond een vijver of een bloemenperkje. Met de scherpe metalen punt prikt u de paaltjes zó in de grond. De kunststof grondsteun zorgt voor extra stevigheid. De paaltjes zijn voorzien van ophangingen voor de schrikdraad, u hoeft dus géén isolatoren toe te passen.

Kattenschrikdraad: aansluiten van de schrikdraden
Als u alles goed heeft gedaan, dan heeft u nu drie parallel gespannen schrikdraden, die elektrische volledig geďsoleerd zijn van de omgeving. Deze draden moet u vervolgens met de twee klemmen van de generator verbinden. U gebruikt hiervoor de speciale hoogspanningskabel (figuur 7) en aardkabel. kattenschrikdraad Als u gebruik maakt van het driedraads systeem op een schutting, dan verbindt u de twee buitenste schrikdraden op de beschreven manier met de hoogspanningsuitgang van de generator en de middelste draad met de aardingsaansluiting van de generator.
U kunt speciale kabelklemmem kopen, maar met grote kroonsteentjes gaat het net zo goed en het is veel goedkoper. Koop zes grote kroonsteentjes en schuif deze over de schrikdraden alvorens u de draadspanners monteert. Gebruik twee kroonsteentjes per draad. Strip nu ongeveer 5 cm van de hoogspanningskabel. Let op! De dunne koperen draadjes niet beschadigen! Twist deze koperen draadjes rond de kunststof schrikdraad. Schuif de kroonsteentjes over deze verbindingen en schroef ze vast op de draad. Deze werkwijze is voorgesteld in figuur 13.

Kattenschrikdraad: verplichte waarschuwingsbordjes
Als een deel van uw schrikdraad installatie langs een openbare weg ligt, moet u de schrikdraad dáár voorzien van waarschuwingsplaatjes met de tekst 'Pas op! Schrikdraad' of met het internationale pictogram voor hoge spanning. kattenschrikdraad Deze bordjes moeten om de honderd meter worden aangebracht en op maximaal vijftig meter van een hoek. U kunt hiervoor waarschuwingsbordjes toepassen, zie figuur 14.

Kattenschrikdraad: laatste opmerkingen
Let op metalen delen
De schrikdraden mogen uiteraard niet in aanraking komen met metalen voorwerpen in uw tuin. Moet u met uw installatie een metalen voorwerp kruisen, bijvoorbeeld een metalen hemelwaterafvoer, dan moet u met isolatoren ruim om de afvoer heenwerken. Beter nog, is de schrikdraad plaatselijk te onderbreken en de verbinding tussen beide delen uit te voeren met een stuk speciale hoogspanningskabel.
kattenschrikdraad Onderhoud
Zorg ervoor dat uw volledige schrikdraad installatie vrij blijft van begroeiing. Ieder contact tussen de schrikdraad en een plant, al is het maar een klein grassprietje, veroorzaakt een lekstroom naar de aarde en reduceert het rendement van uw installatie. Bovendien kan er vonkoverslag plaats vinden tussen uw schrikdraad en begroeiing, een verschijnsel dat tot storing in radio- en TV-ontvangst kan leiden.
Testen
Test uw schrikdraad installatie regelmatig op goede werking. Onderbrekingen in de verbindingen tussen de verschillende draden kunnen tot gevolg hebben dat sommige draden spanningsloos worden en katten tussen de draden doorheen kunnen kruipen. Met een goedkope schrikdraadtester, zie figuur 15, kunt u op een heel eenvoudige manier uw installatie aftasten. Het apparaatje geeft door middel van een geluid- en lichtsignaal aan of er spanning op uw schrikdraad staat. U moet het apparaatje 5 ŕ 10 cm van de draad houden. Ideaal voor het snel opsporen van onderbrekingen en kortsluitingen!


De auteur
Jos Verstraten (19-10-1947) schrijft al ongeveer veertig jaar over elektronica. Freelance publicist voor de Nederlandse en Duitse elektronica tijdschriften 'Elektuur', 'Radio Bulletin', 'Elektronica ABC', 'Elektronica Hobby', 'Populaire Elektronica', 'Elrad' en 'Populäre Elektronik'. Vanaf 1984 mede-auteur van Nederlandstalige losbladige naslagwerken voor de hobby en professionele elektronicus, namelijk 'Actueel IC Handboek', 'Hobby Elektronica', 'Actuele Microprocessor Techniek', 'Windows op de werkplek', 'Internet & Intranet' en 'Procedures in netwerkomgevingen'. Auteur van de door Uitgeverij Vego uitgegeven boeken 'Groot elektronische sensoren boek', 'Groot operationele versterker boek', 'Hobby Elektronica & Actueel IC-handboek', 'Charming chips' en 'Het op-amp experimenteer boek'.
Contact: verkoop@vego.nl
jos verstraten

ACTUELE ELEKTRONICA KOOPJES EN NIEUWS OP INTERNET

Twitter link Twitter Facebook link Facebook Marktplaats link Marktplaats Products4Engineers link Products4Engineers

LEUKE, HANDIGE, NUTTIGE EN GOEDKOPE ELEKTRONICA PRODUCTEN

hobby elektronica
elektronicahobby
elektronicahobby Deze elektronicahobby site is een initiatief van
Vego VOF, producten voor de elektronica student, docent en hobbyist
Postbus 32.014, 6370 JA Landgraaf (NL)
telefoon: 045-533.22.00, fax: 045-533.22.02
e-mail: verkoop@vego.nl, internet: www.vego.nl